Du lịch xanh bền vững: Việt Nam và bài học từ Bhutan

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và tình trạng quá tải du lịch ngày càng trở nên nghiêm trọng, du lịch xanh bền vững đang nổi lên như một xu hướng tất yếu của ngành du lịch toàn cầu. Không chỉ đơn thuần là một lựa chọn mang tính thời điểm, du lịch xanh còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong nhận thức và hành vi của du khách hiện đại – những người ngày càng quan tâm đến giá trị dài hạn, sức khỏe tinh thần và trách nhiệm với môi trường.

Tại Việt Nam, nhiều địa phương đã bắt đầu chuyển mình theo hướng phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và du lịch có trách nhiệm. Tuy nhiên, hành trình xây dựng một nền du lịch xanh thực sự vẫn còn đối mặt với không ít thách thức. Trong khi đó, Bhutan – quốc gia nhỏ bé tại dãy Himalaya lại được xem là hình mẫu toàn cầu về phát triển du lịch bền vững. 

Du lịch xanh bền vững là gì? Vì sao trở thành xu hướng toàn cầu?

Du lịch xanh bền vững là mô hình phát triển du lịch hướng đến sự cân bằng giữa ba yếu tố cốt lõi: bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và gìn giữ giá trị văn hóa – xã hội. Thay vì tập trung vào số lượng khách và doanh thu ngắn hạn, du lịch xanh chú trọng tạo ra những trải nghiệm có chiều sâu, thân thiện với thiên nhiên, mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng địa phương.

Du khách ngày nay không còn chỉ tìm kiếm những điểm check-in nổi tiếng hay các khu nghỉ dưỡng sang trọng. Thay vào đó, họ quan tâm nhiều hơn đến những hành trình gần gũi với thiên nhiên, tôn trọng môi trường, mang lại sự thư giãn tinh thần. Các trải nghiệm trekking rừng nguyên sinh, nghỉ dưỡng sinh thái, thiền định, du lịch cộng đồng, bảo tồn thiên nhiên ngày càng được ưa chuộng.

Bên cạnh yếu tố trải nghiệm, du lịch xanh còn mang lại lợi ích thiết thực cho địa phương. Phát triển du lịch bền vững tạo công ăn việc làm ổn định, nâng cao thu nhập cho người dân, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Đây chính là nền tảng để ngành du lịch phát triển một cách hài hòa, bền vững và có trách nhiệm.

Việt Nam trên hành trình phát triển du lịch xanh bền vững

Những điểm sáng trong du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng

Sở hữu hệ sinh thái đa dạng với rừng nguyên sinh, biển đảo, núi non và hệ thống di sản phong phú, Việt Nam có lợi thế lớn để phát triển du lịch xanh. Trong những năm gần đây, nhiều địa phương đã chủ động khai thác thế mạnh tự nhiên và văn hóa bản địa để xây dựng các mô hình du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng mang tính bền vững.

Tại miền Bắc, Pù Luông (Thanh Hóa) là ví dụ tiêu biểu cho mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn thiên nhiên. Những ngôi nhà sàn truyền thống, ruộng bậc thang, rừng nguyên sinh và nhịp sống yên bình đã tạo nên sức hút đặc biệt với du khách yêu thích trải nghiệm chậm và gần gũi thiên nhiên. Người dân địa phương trực tiếp tham gia làm du lịch, từ lưu trú, ẩm thực đến hướng dẫn viên, đảm bảo nguồn thu bền vững, hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.

Vườn quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình) lại nổi bật với các chương trình du lịch sinh thái kết hợp giáo dục môi trường, bảo tồn động thực vật quý hiếm và nâng cao nhận thức cộng đồng. Các hoạt động trekking, xem động vật hoang dã ban đêm, tham gia chương trình cứu hộ linh trưởng giúp du khách hiểu rõ hơn về giá trị của thiên nhiên, cũng như trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Tại miền Trung, Phong Nha – Kẻ Bàng là mô hình thành công của du lịch hang động bền vững. Việc giới hạn số lượng khách, kiểm soát chặt chẽ tác động môi trường khiến cho nơi đây vừa phát triển du lịch, vừa giữ gìn hệ sinh thái rừng và hang động nguyên sơ.

Ở khu vực ven biển, Cát Bà đang từng bước chuyển đổi sang mô hình du lịch sinh thái biển, giảm thiểu rác thải nhựa, bảo tồn hệ sinh thái san hô và rừng ngập mặn, hướng đến phát triển bền vững lâu dài.

Những thách thức còn tồn tại

Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, du lịch xanh tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là tình trạng phát triển nóng, chạy theo số lượng khách và lợi nhuận ngắn hạn. Nhiều điểm đến nổi tiếng rơi vào tình trạng quá tải, dẫn đến ô nhiễm môi trường, suy giảm tài nguyên thiên nhiên và mất dần bản sắc văn hóa.

Bên cạnh đó, công tác quản lý du lịch tại một số địa phương còn thiếu đồng bộ, quy hoạch chưa dài hạn, dẫn đến tình trạng xây dựng tràn lan, phá vỡ cảnh quan tự nhiên. Ý thức bảo vệ môi trường của một bộ phận du khách và người làm du lịch vẫn còn hạn chế, gây áp lực lớn lên hệ sinh thái.

Chính vì vậy, việc học hỏi kinh nghiệm từ những mô hình phát triển du lịch bền vững thành công trên thế giới, trong đó có Bhutan, sẽ giúp Việt Nam có thêm góc nhìn toàn diện và chiến lược phát triển hiệu quả hơn.

Vì sao Bhutan được mệnh danh là quốc gia du lịch xanh nhất thế giới?

Bhutan là một trong số ít quốc gia trên thế giới đạt trạng thái “carbon âm”, tức lượng khí CO₂ hấp thụ nhiều hơn lượng thải ra. Điều này đến từ chính sách bảo vệ rừng nghiêm ngặt, trong đó hơn 70% diện tích lãnh thổ được bao phủ bởi rừng tự nhiên. Luật pháp Bhutan quy định rõ việc bảo tồn môi trường là trách nhiệm quốc gia, không được đánh đổi lấy tăng trưởng kinh tế ngắn hạn.

Trong lĩnh vực du lịch, Bhutan theo đuổi chiến lược “High Value, Low Volume” – giá trị cao, số lượng thấp. Thay vì đón hàng triệu lượt khách mỗi năm, quốc gia này chủ động giới hạn lượng du khách nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và văn hóa bản địa. Du khách muốn đến Bhutan phải trả phí du lịch bền vững hằng ngày, số tiền này được tái đầu tư cho giáo dục, y tế, hạ tầng và bảo tồn môi trường.

Bên cạnh đó, Bhutan còn nổi tiếng với chỉ số Tổng hạnh phúc quốc gia (Gross National Happiness – GNH), phản ánh triết lý phát triển lấy hạnh phúc con người làm trung tâm. Do vậy, ngày càng nhiều du khách tìm đến các tour du lịch Bhutan để chữa lành tâm hồn – sức khỏe. Các tour du lịch Bhutan không chỉ hướng đến trải nghiệm cảnh quan mà còn giúp du khách tìm thấy sự cân bằng nội tâm thông qua thiền định, lễ hội Phật giáo, lối sống chậm rãi.

Mô hình phát triển du lịch bền vững độc đáo của Bhutan

Tour du lịch Bhutan tập trung vào trải nghiệm văn hóa – thiên nhiên nguyên bản, hạn chế tối đa yếu tố thương mại hóa. Các tour du lịch thường kết hợp tham quan tu viện cổ, trekking qua thung lũng, tham dự lễ hội truyền thống, trải nghiệm thiền định và khám phá đời sống cộng đồng địa phương.

Hệ thống lưu trú tại Bhutan ưu tiên các khách sạn sinh thái, lodge truyền thống và homestay thân thiện môi trường. Việc sử dụng năng lượng tái tạo, hạn chế rác thải nhựa và bảo tồn kiến trúc bản địa được triển khai đồng bộ.

Đặc biệt, nguồn thu từ du lịch được sử dụng để nâng cao chất lượng sống của người dân, từ giáo dục, y tế đến bảo tồn văn hóa và thiên nhiên. Điều này tạo nên một vòng tròn phát triển bền vững, trong đó du lịch trở thành công cụ phục vụ cộng đồng chứ không phải gánh nặng môi trường.

Bài học Việt Nam có thể học hỏi từ mô hình du lịch Bhutan

Kiểm soát số lượng – nâng cao chất lượng trải nghiệm

Một trong những bài học quan trọng nhất từ Bhutan là việc kiểm soát lượng khách để bảo vệ tài nguyên và nâng cao chất lượng dịch vụ. Thay vì chạy theo mục tiêu tăng trưởng nóng, Việt Nam có thể hướng tới chiến lược phát triển du lịch có chọn lọc, tập trung vào phân khúc khách có ý thức, sẵn sàng chi trả cho những trải nghiệm bền vững.

Điều này không chỉ giúp giảm áp lực lên môi trường mà còn nâng cao hình ảnh điểm đến, thu hút nhóm khách cao cấp và tạo ra giá trị kinh tế ổn định lâu dài.

Gắn du lịch với bảo tồn thiên nhiên và phát triển cộng đồng

Bhutan cho thấy rằng du lịch chỉ thực sự bền vững khi gắn chặt với công tác bảo tồn và lợi ích cộng đồng. Việt Nam có thể đẩy mạnh các mô hình du lịch cộng đồng, trong đó người dân địa phương đóng vai trò trung tâm, từ vận hành dịch vụ đến gìn giữ bản sắc văn hóa.

Việc đào tạo người dân làm hướng dẫn viên, cung cấp dịch vụ lưu trú, ẩm thực và trải nghiệm bản địa không chỉ tạo sinh kế bền vững mà còn giúp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

Phát triển du lịch chậm mà chắc

Thay vì mở rộng ồ ạt các khu du lịch quy mô lớn, Việt Nam có thể ưu tiên phát triển các mô hình du lịch sinh thái quy mô vừa và nhỏ, thân thiện môi trường, phù hợp với đặc điểm tự nhiên từng vùng. Việc đầu tư bài bản, dài hạn sẽ giúp hạn chế những hệ lụy tiêu cực và đảm bảo sự phát triển ổn định của ngành du lịch.

Xu hướng du khách Việt tìm đến những hành trình du lịch xanh quốc tế

Trong những năm gần đây, xu hướng du lịch của người Việt đang có sự thay đổi rõ rệt. Thay vì tập trung vào các tour tham quan dày đặc điểm đến, mua sắm và check-in, nhiều du khách bắt đầu ưu tiên những chuyến đi mang tính trải nghiệm sâu, giúp phục hồi năng lượng và cân bằng tinh thần.

Những hành trình trekking, retreat, thiền định, nghỉ dưỡng sinh thái và du lịch cộng đồng ngày càng được ưa chuộng. Điều này mở ra cơ hội lớn cho các điểm đến quốc tế theo mô hình du lịch xanh, trong đó Bhutan nổi lên như một lựa chọn lý tưởng.

Sự yên bình, cảnh quan nguyên sơ, văn hóa Phật giáo đặc sắc và triết lý sống hạnh phúc khiến tour du lịch Bhutan trở thành lựa chọn trong mơ của nhiều du khách Việt. Không chỉ đơn thuần là chuyến du lịch, hành trình đến Bhutan còn được xem như một chuyến “chữa lành” tâm hồn lẫn thể chất.